Καθαρά Δευτέρα παράδοση και διατροφή

Ιστορία

Η Καθαρά Δευτέρα πήρε το όνομα από τους Χριστιανούς οι οποίοι καθαρίζονταν πνευματικά και σωματικά . Η νηστεία που ακολουθεί είναι 40 ημερών όσες ήταν και οι μέρες του Χρηστού στην έρημο .

Η γιορτή της Καθαράς Δευτέρας θεωρείται ο επίλογος των βακχικών εορτών της αποκριάς, οι οποίες ουσιαστικά αρχίζουν την Τσικνοπέμπτη και τελειώνουν την Καθαρά Δευτέρα. 

Σε ορισμένες περιοχές της Ελλάδος την Καθαρά Δευτέρα καθαρίζουν ό,τι απόμεινε από τα μη νηστίσιμα φαγητά της αποκριάς, διότι και τέτοιου είδους λιχουδιές γεύονται μερικοί, αντί για λαγάνες, χαλβά, ελιές και πίκλες που προτιμούν οι πιο πολλοί, σαν αποτοξίνωση από τα πλούσια φαγοπότια της αποκριάς.

Στην Ήπειρο και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας , οι νοικοκυρές καθαρίζουν τις κατσαρόλες και όλα τα χάλκινα σκεύη από τα λίπη της αποκριάς με ζεστό σταχτόνερο μέχρι ν' αστράψουν και βάφουν άσπρα τα πεζοδρόμια

Κούλουμα

Η έξοδός της Καθαράς Δευτέρα στην εξοχή ονομάζεται κούλουμα . Συνοδεύεται από το πέταγμα του αετού και το τραπέζι στρώνεται στην ύπαιθρο , γεμάτο με νηστήσιμα φαγητά . Φυσικά στον αέρα αντηχούν γέλια , τραγούδια τα οποία συνοδεύονται από χορό και παιχνίδι .

Ετοιμολογία της λέξης κούλουμα .

Σύμφωνα με τον Ν. Πολίτη προέρχεται από την λατινική λέξη cumulus ( κούμουλους ) που σημαίνει σωρός , αφθονία αλλά και τέλος . Επίσης υπάρχει και η εκδοχή πως προέρχεται από τη λέξη κόλουμνα δηλαδή κολώνα . Και αυτό γιατί το πρώτο γλέντι της Καθαράς Δευτέρας έγινε στους Στύλους του Ολυμπίου Διός .

Στις μέρες μας η Καθαρά Δευτέρα συνδέεται με διασκέδαση , φαγητό και οικογενειακή συνύπαρξη .

Εδέσματα της  Καθαράς Δευτέρας και Διατροφική Αξία

  • Θαλασσινά και Οστρακοειδή όπως   γαρίδες, καραβίδες, αστακός, καβούρια, χταπόδια, καλαμάρια, σουπιές.  μύδια, στρείδια, κυδώνια, γυαλιστερές έχουν την τιμητική τους.

θαλασσινά 1-2 φορές την εβδομάδα θα βοηθήσουν την πρόσληψη των περίφημων ω-3 λιπαρών οξέων, που θεωρούνται απαραίτητα για την καλή λειτουργία του νευρικού συστήματος και της πνευματικής μας ανάπτυξης .Επίσης αποτελούν σημαντική πηγή ψευδαργύρου (ιδιαίτερα τα στρείδια), βιταμινών του συμπλέγματος Β (1, 2 και 12), ιωδίου, σεληνίου.

 

  • Όσπρια: φασολάδα, μαυρομάτικα σαλάτα , φακές , ρεβίθια , κουκιά , αρακάς είναι καλό  να υπάρχουν 1 με 2 φορές την εβδομάδα, (κυρίως φακές και φασόλια μαυρομάτικα που είναι πλούσια σε σίδηρο).

Από την ελληνική μυθολογία φαίνεται να τεκμηριώνεται η ιδιαιτερότητα των οσπρίων ως τελετουργικό έδεσμα . Αυτό ήταν το πρώτο φαγητό των πρώτων μετά τον κατακλυσμό ανθρώπων του Δευκαλίωνα και της Πύρρας . όταν κόπασε η βροχή και υποχώρησε η πλημμύρα το μόνο που τους είχε μείνει ήταν λίγοι σπόροι απ΄όλα τα είδη, τους έβρασαν και τους έφαγαν . Το Φαγητό αυτό έφερε ανάμικτα συναισθήματα λύπης και χαράς ‘ Το Ελαιόλαδο , Νίκος &Μαρία Ψιλάκη – Ηλίας Καστανάς ‘ .      Ο συνδυασμός τροφών που περιέχουν φυτικό σίδηρο, με βιταμίνη C από χυμούς φρούτων ή σαλάτες, μεγιστοποιεί την απορρόφηση του φυτικού σιδήρου. Επίσης, ο  συνδυασμός ρύζι με  όσπρια, αυξάνει τη βιολογική αξία της πρωτεΐνης και την κάνει ισάξια με τη ζωική (π.χ. φακόρυζο , σπανακόρυζο ).

 

  • Λαχανικά: κάθε λογής σαλάτες και τουρσί  η κατανάλωση σαλάτας με το γεύμα μας είναι σημαντική . Είναι χαρακτηριστικό της Ελληνικής Διατροφής η μεγάλη κατανάλωση λαχανικών . Ο διατροφικός κώδικας που έχουν επινοήσει οι αγροτικοί πληθυσμοί αναδεικνύουν τη σοφία της λαϊκής κουζίνας . Ας μη ξεχνάμε πως τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά αποτελούν καλές πηγές σιδήρου περιέχουν αρκετό νερό, ελάχιστο λίπος, καθόλου χοληστερόλη ,λίγες θερμίδες.και παρέχουν άφθονες βιταμίνες, όπως το φυλλικό οξύ, η βιταμίνη Α, η βιταμίνη Κ, η βιταμίνη C, οι βιταμίνες του συμπλέγματος B, τα καροτενοειδή, καθώς και μέταλλα, ενώ βοηθούν στη διατήρηση του βάρους μας και στην καλή υγεία του δέρματος και των μαλλιών.

Οι φυτοχημικές ενώσεις που  περιέχονται στα λαχανικά  προσδίδουν τα έντονα χρώματα στα λαχανικά και λειτουργούν και ως αντιοξειδωτικά.

Το  τουρσί είναι προϊόν ζύμωσης, μας εξοπλίζει με «καλά» μικρόβια, που ευνοούν την υγεία του εντέρου και του στομάχου μας. Είναι όμως πλούσιο σε αλάτι, το οποίο χρησιμοποιείται στη διαδικασία παρασκευής του. Τα 100 γρ. τουρσί μας παρέχουν 120 θερμίδες.

  • Ντολμαδάκια γιαλαντζί :Τα αμπελόφυλλα παρέχουν σημαντικές ποσότητες φυτικών ινών, που βοηθούν στην ομαλή λειτουργία του εντέρου. Όμως, η περιεκτικότητα του σε άμυλο (στη συγκεκριμένη περίπτωση ρύζι) καθιστά του τρόφιμο υψηλό σε θερμιδική απόδοση , η κατανάλωσή τους θα πρέπει να γίνεται με μέτρο. Μια μικρή μερίδα με 10 ντολμαδάκια έχει από 400 – 500 θερμίδες.

 

  • Λαγάνα έχει σαν βασικά συστατικά  το αλεύρι, τη μαγιά  ,το ελαιόλαδο, το σουσάμι και το αλάτι.  Λόγω του αλευριού είναι πλούσια σε υδατάνθρακες που μας προσδίδουν ενέργεια. Η υψηλή θρεπτική της αξία της προέρχεται από το σουσάμι, που είναι πλούσιο σε ασβέστιο, σε βιταμίνη Ε, η οποία ασκεί καρδιοπροστατευτική δράση στον οργανισμό και σε αντιοξειδωτικές ουσίες που ονομάζονται λιγνάνες. Οι λιγνάνες είναι υπεύθυνες για την μείωση της χοληστερίνης και τον καλύτερο έλεγχο της αρτηριακής πίεσης. 

Σουσάμιαποτελεί φυτικής προέλευσης τρόφιμο το οποίο παρέχει υψηλής βιολογικής αξίας φυτικές πρωτεΐνες. Το σουσάμι είναι πλούσιο σε αμινοξέα. Όταν συνδυασθεί με τρόφιμα που περιέχουν λυσίνη, όπως τα όσπρια και οι ξηροί καρποί, οι πρωτεΐνες που προκύπτουν είναι υψηλής βιολογικής αξίας και

              διαθεσιμότητας.

  • Ταραμάς  είναι υψηλής διατροφικής αξίας τρόφιμο, πλούσιο σε κάλιο και φώσφορο αλλά και σε θερμίδες και σε νάτριο (αλάτι). Μια κουταλιά σούπας μας δίνει περίπου 40-50 θερμίδες.

  • Γλυκά: χαλβάς, γλυκά του κουταλιού και γλυκά του ταψιού δε μπορούν να λείπουν από το τραπέζι μας . Αθώα γλυκά , θρεπτικά και νόστιμα μπορούν να ενταχθούν στο διαιτολόγιο μας αλλά με μέτρο .

Τα γλυκά του κουταλιού προσφέρουν φυτικές ίνες, σάκχαρα και καθόλου λιπαρά .  Τα γλυκά όπως  όπως ο σιμιγδαλένιος χαλβάς και η σοκολάτα υγείας είναι πλούσια σε αντιοξειδωτικά συστατικά, συμβάλλοντας στην καλή καρδιαγγειακή υγεία αλλά και στη ρύθμιση της πίεσης, χωρίς να µας στερούν την απόλαυση.

Φρούτα ψημένα μπορούν να προσφερθούν ως γλυκό , παρέχοντας παράλληλα φυτικές ίνες , χαμηλά λιπαρά , βιταμίνες , αντιοξειδωτικές ουσίες .

 

  • Εντάξτε στο διαιτολόγιο σας το ταχίνι (σησαμοπολτός): ψωμί με ταχίνι και μέλι ή ταχινόπιτα ή συνδυάστε με όσπρια και γεμίστε τον οργανισμό σας με πολύτιμα θρεπτικά συστατικά
  • Καταναλώνετε ωμούς και ανάλατους ξηρούς καρπούς για ασβέστιο, σίδηρο και βιταμίνες του συμπλέγματος Β.

 

 

Οδηγίες για την ημέρα της Καθαράς Δευτέρας

 

  1. Ξεκινάμε με ένα γερό πρωινό
  2. Αποφεύγουμε να παραλείψουμε  κάποιο γεύμα γιατί θα καταναλώσουμε μεγαλύτερη ποσότητα φαγητού το μεσημέρι .
  3.  Αποφεύγουμε την υπέρ κατανάλωση συγκεκριμένων τροφίμων π.χ. ζυμαρικά , πατάτες κ.α . Η ποσότητα μετράει
  4. Αποφεύγουμε το τσιμπολόγημα ενδιάμεσα στα γεύματα.
  5. Τρώμε 5 μικρά γεύματα εκ των οποίων τα δύο να είναι φρούτα και χυμοί
  6. Συνδυάζουμε  τις ομάδες των τροφίμων και αποφεύγουμε την μονοφαγία
  7. 7.       Επίσης, περπατήστε τρέξτε παίξτε με τους αγαπημένους σας , δείτε το σαν μια ευχάριστη φυσική δραστηριότητα η οποία θα σας προσφέρει αυξημένα επίπεδα ενδορφινών (ουσίες που παράγονται στον εγκέφαλο και καταπολεμούν τον πόνο , μειώνουν την ένταση, το άγχος και την όρεξη. Αυξάνεται μέχρι και 500% έπειτα από 30 λεπτά συντηρητικής αεροβικής γυμναστικής )και οιστρογόνων  (  γυναικεία ορμόνη η οποία βελτιώνει την ψυχική διάθεση , αυξάνει τη διάσπαση του σωματικού λίπους κατά την
    διάρκεια της άσκησης, το μεταβολισμό και τη λίμπιντο. Τα επίπεδα της μειώνονται κατά την εμμηνόπαυση. Αυξάνεται μετά την άσκηση και παραμένει σε υψηλά επίπεδα μέχρι και 4 ώρες μετά. )

 

Τα εδέσματα της Καθαράς Δευτέρας είναι τροφές υψηλής θερμιδικής αξίας . Παράλληλα όμως παρέχουν και υψηλή θρεπτική αξία .

 

Η αυλαία της Σαρακοστής ανοίγει την Καθαρά Δευτέρα .Μια μέρα που κρύβει τον κίνδυνο της κατανάλωσης  μεγάλης  ποσότητας φαγητού . Τα εδέσματα στο τραπέζι μας πολλά. Η σκέψη πολλών φλερτάρει με την ιδέα πως θα ακολουθήσουν 40 ημέρες νηστείας . Κάποιοι υποκύπτουν στον πειρασμό και καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες τροφή κάποιοι αντιστέκονται .

Μικρά μυστικά για μειώσουμε τις θερμίδες των νηστίσιμων φαγητών   

  • Επιλέγουμε τα θαλασσινά μας να είναι ψητά ή αχνιστά και όχι τηγανητά ή με πολλές σάλτσες .
  • Προσοχή στην ποσότητα της ταραμοσαλάτας και ειδικά τα άτομα με αυξημένη πίεση αφού ο ταραμάς περιέχει πολύ αλάτι , 1-2 κουταλιές ταραμά στο τραπέζι είναι αρκετό .
  • Οι ελιές μας ας είναι ως πέντε . Ας αναλογιστούμε πως πέντε ελιές ισοδυναμούν με 1 κτ γλυκού ελαιόλαδο ( θερμιδικά ).
  • Ο χαλβάς δε μπορεί να λείπει από το τραπέζι μας . Ας περιοριστούμε σε 1-2 κομμάτια χαλβά στο μέγεθος σπιρτόκουτου .
  • Προσοχή στη λαγάνα 2-3 φέτες το πολύ μέσα στην ημέρα μας είναι αρκετές .
  • Το κρασί , το ούζο και γενικά τα αλκοολούχα ποτά που συνοδεύουν το Σαρακοστιανό τραπέζι είναι καλό να μη ξεπερνάει τα 1-2 ποτήρια . Μ ε αυτή την ποσότητα θα διασκεδάσουμε χωρίς να νιώσουμε ενοχές .
  • Το τουρσί όπως και ο ταραμάς περιέχει μεγάλη ποσότητα αλατιού . Καλό είναι να περιορίσουμε την ποσότητα που θα καταναλώσουμε και ειδικά τα άτομα με υπέρταση .
  • Σημαντικό είναι να υπάρχει ποικιλία από τα εδέσματα στο πιάτο μας χωρίς όμως υπερβολές . Ο έλεγχος χάνεται όταν υπάρχει υπερβολική κατανάλωση τροφίμων και όχι στα διαφορετικά εδέσματα ή στην υψηλή θερμιδική αξία τους.

 

Ας ακολουθήσουμε το γνωμικό «Μέτρον ἄριστον». Κλεόβουλος (6ος αι. π. Χ.) και θα δούμε πόσο δυνατά είναι  τα αποτελέσματα του .

 

 

Κική Γούτα

Διαιτολόγος - Διατροφολόγος ΑΤΕΙ, M.P. in Eating Disorders



 

Αξιολογήστε πρώτος!


Προσθήκη στα Αγαπημένα

20 Φεβ 2017


Από G Diet
Share & Bookmarking
Διαφήμιση